Co każdy o prawie rodzinnym wiedzieć powinien?

przez | 20 lutego 2019

Definicja

Prawo rodzinne jest wyodrębnionym działem prawa cywilnego. Zawiera normy regulujące:

  • zawarcie małżeństwa
  • prawa i obowiązki małżonków
  • małżeńskie ustroje majątkowe
  • ustanie małżeństwa
  • separację
  • pokrewieństwo i powinowactwo
  • przysposobienie
  • obowiązek alimentacyjny
  • opiekę nad małoletnim
  • opiekę nad ubezwłasnowolnionym całkowicie
  • kuratelę

Prawo rodzinne w Polsce funkcjonuje na podstawie Ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. 1964 Nr 9 poz. 59.

Historia prawa rodzinnego

Pierwociny prawa rodzinnego na ziemiach polskich pojawiły się wraz ze staropolskim prawem małżeńskim osobowym. Regulowało ono prawa małżonków, określały sprawy małżeńskie przed sądem. Mniej więcej z końcem XII i początkiem XIII wieku prawo to zmieniło swój charakter ze świeckiego na wyznaniowy. Dekret Tametsi, wydany przez Sobór Trydencki w 1563 roku reformował kanoniczne osobowe prawo małżeńskie. W ogólnie pojęte stosunki rodzinne państwo zaczęło ingerować w XVIII wieku. W późniejszym Kodeksie Napoleona pojawiły się zapisy o władzy ojcowskiej. Podczas zaborów jurysdykcja austriacka i niemiecka regulowała te sprawy, na przykład przewidując prowadzenie działalności gospodarczej przez dzieci.

Pola działania

Prawo rodzinne jest jedną z podstaw życia społecznego. Wiele z jego przepisów czerpie bądź odnosi się do istniejących norm kulturowych oraz społecznych. Sprowadza się ono do stworzenia pewnego obrazu pożądanych zachowań, a także ochrony swoich podmiotów.

W przypadku małżeństwa jest to regulacja małżeńskiej własności majątkowej, wynikającej z ustawy. Przewiduje jej ewentualne ustanie lub zmianę. Mówi o separacji i rozwodzie, ale także podkreśla konieczność zachowania wierności w małżeństwie czy wspólnego działania męża i żony na rzecz rodziny. Znaleźć tu można też przepis wymagający od dzieci posłuszeństwa wobec rodziców.

Według prawa rodzinnego o pokrewieństwie można mówić w przypadku pojawiania się dzieci i zostania rodzicem. W związku z tym reguluje ono takie sprawy jak pochodzenie dziecka, kwestie władzy rodzicielskiej czy adopcji. Wyróżnia pokrewieństwo bezpośrednie – rodzic i dziecko, oraz pośrednie, kiedy to między osobami było więcej urodzin, np. dziadek – wnuk, prababcia – prawnuczka, itd. Określa linie pokrewieństwa: prostą – osoby pochodzą bezpośrednio od siebie, oraz boczną – osoby mają wspólnych przodków lecz nie pochodzą bezpośrednio od siebie.

Prawo rodzinne kieruje się swoistymi zasadami, do których należą:

  • zasada równego traktowania małżonków
  • zasada dbania o dobro małoletnich dzieci
  • zasada dobra rodziny
  • równouprawnienie dzieci pochodzących z adopcji z dziećmi urodzonymi w rodzinie
  • zasada monogamii
  • zasada trwałości małżeństwa

Warto wspomnieć, że prawo rodzinne nie posiada definicji legalnej rodziny. Taki stan rzeczy istnieje ze względu na potrzeby Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także całego systemu prawnego. Definicja ta bywa rekonstruowana na podstawie wielu przepisów ustawy.

Prawo rodzinne mówi także o konkubinacie. Konkubinat według rozróżnień przepisów nie stanowi rodziny. Istotną rolę w takim rozstrzygnięciu mają tutaj względy praktyczne, moralne i doktrynalne.

Inne podstawy prawne

Prócz wspominanego już Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, prawo rodzinne w Polsce ma swoje podstawy w Kodeksie cywilnym. Wpływ na nie mają także ustawy szczegółowe, jak również Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, a także przepisy prawa międzynarodowego. W Traktacie konstytucyjnym Unii Europejskiej zostały zawarte między innymi:

  • prawo do założenia rodziny i zawarcia małżeństwa
  • zakaz dyskryminacji
  • różnorodność kulturowa, religijna i językowa
  • równouprawnienie kobiet i mężczyzn
  • prawa dziecka
  • ochrona życia rodzinnego i zawodowego

Wyżej wymienione aspekty prawa rodzinnego zostały w ten sposób rozwinięte na tle teorii praw człowieka.